Y Cysylltiad Cymreig

David Jones a sefydlodd yr ysgol gyntaf tua 1820.

Ar fin ffordd brysur yn Antananarivo, prifddinas Madagascar, mae carreg gerfiedig i gofio dau Gymro, David Jones a David Griffiths. Mae Madagascar yn ymddangos yn lle annisgwyl i gael cysylltiad Cymreig. Beth ywr hanes?

Yn 1818 fe anfonodd Cymdeithas Genhadol Llundain ddau ddyn ifanc, au teuluoedd, o Orllewin Cymru i Madagascar ond, o fewn wythnosau i lanio ar yr ynys, roedd pawb ond David Jones wedi marw or dwymyn. Yn 1820, cynigiodd Cymro dewr arall, or enw David Griffiths, ei wasanaeth yntau ac fe lwyddodd ef ai wraig ifanc i gyrraedd y brifddinas yn ddiogel yn 1821.

Yn gyflym iawn, dysgodd y ddau Ddafydd yr iaith Malagasy a dechrau dysgu a phregethu. Gyda chefnogaeth barod y Brenin Radama, fe lwyddon nhw i greu system o ysgolion ar gyfer bechgyn a merched a, gyda chymorth rhai ou disgyblion gorua, fe gyfieithon nhwr Beibl a nifer o lyfrau eraill ir Malagasy.

Mae nifer sylweddol o genhadon Prydeinig (gan gynnwys llawer o Gymru) wedi gwasanaethu ym Madagascar yn y 190 o flynyddoedd ers dyddiaur ddau Ddafydd ond, erbyn heddiw, mae teithio ir cyfeiriad arall hefyd, gyda gwirfoddolwyr ifanc yn dod o Fadagascar i Gymru i helpu mewn canolfan eglwysig ym Mhenrhys yn y Rhondda.